Te roanga atu o ngā taipito kōrero kua whakaaetia mō ngā tohu kura tuarua hou e whakakapi ana i te NCEA
16 Haratua 2026
Kua pānuitia e te Kāwanatanga i te roanga atu o ngā taipito kōrero mō ngā tohu kura tuarua hou ka tīmata ki te whakakapi i te NCEA mai i te 2028, tae atu ki te whai tohu kounga o ngā ākonga, te whakanui me te aromatawai.
I waihangatia ngā tohu whai-kaupapa ako hou kia māmā ake te whai māramatanga, kia pono, ā, kia taurite anō ki tētahi tauira ā-ao. Ka whakahāngaitia ēnei ki te marautanga mātauranga-tōnui kura tuarua kua whakahoutia, ā, ka whakamanatia i tēnei tau me te tuari puta noa i ngā kura auraki me ngā kura mai i te 2028.
Te anga tohu hou
Ka whakakapia te NCEA i ēnei tohu ā-motu hou e rua:
- te New Zealand Certificate of Education (NZCE) mō Tau 12
- te New Zealand Advanced Certificate of Education (NZACE) mō Tau 13
Tāpiri atu ki ēnei, ka uru mai te Tohu Tūāpapa hou, e aro ana ki te reo matatini me te pāngarau, ā, kua whakapaerewatia i te Tau 11.
Ahakoa kāore e herea ana ngā ākonga kia whai i te Tohu Tūāpapa kia uru atu ki ngā Tau 12 me te 13, engari me whai tohu rātou i te NZCE, te NZACE rānei.
Ka uru mai te Tohu Tūāpapa ā te 2028. Ka tukua te NZCE ā te 2029, ā, ka whai atu te NZACE ā te 2030. Ko tēnei wāwāhi i ngā mahi i waihangatia kia whai wāhi ai ngā kura māhita me ngā kaiārahi kura kia tino mōhio rātou ki te marautanga kua whakahoutia me ngā tohu i mua mai i te whakatinanatanga whakamutunga.
Ko ngā āhuatanga katoa o ngā tohu hou i whanaketia me ngā māngai rāngai, ngā mātanga aromatawai, me ngā urupare o te 2025 mai i te uiuinga tūmatanui hei ārahi i te hoahoatanga.
Te whakanui i te tutukitanga ākonga
I raro i te pūnaha hou, kia kaua e iti ake i te toru o ngā kaupapa ako me eke i ngā ākonga i ngā taumata tau e hāngai ana (o runga ake rānei), tae atu ki te whai i te Tohu Tūāpapa, ka whakawhiwhia rānei ki te NZCE, te NZACE.
Ka whakawhiwhia ngā ākonga ki te tiwhikete mō ia tohu whai mauhanga eke paetae, ā, he māmā noa ki te whai māramatanga. Ka whakaatu ngā tiwhikete i te tatau o ngā kaupapa ako kua eke i te ākonga – hei tauira te NZCE 4, te NZACE 5 rānei – e mōhio ai ngā kaituku mahi me ngā kaiwhakarato akoranga mātauranga i ngā tohu o ngā mahi i eke.
Ngā whakapūmau kaupapa ako me ngā tiwhikete
Kei te waihangatia kia rua ngā whakapūmau hou ki te whakanui i te tutukitanga teitei.
Ko te ara whai whakapūmau, kia kaua e iti ake i te rima o ngā kaupapa ako me eke i ngā ākonga, me ētahi kua tohua kia whai tohu kounga teitei ake. Kei te haere ētahi atu mahi me ngā rōpū hautū ki te whakapūmau i ngā ingoa me ngā paearu.
Ngā herenga whakauru
Kua herea ngā kura kia kaua e iti ake i te rima o ngā kaupapa ako i ia tau mō ngā ākonga Tau 12 me te 13, i tua atu i tētahi whakaaetanga whai mana. Ka wātea ngā ākonga ki te whakauru atu ki ngā kaupapa ako neke atu i te rima, ngā kaupapa ako kei runga ake i tō rātou taumata tau, ki te tautoko i ērā e hiahia ana ki te whakawhānui i a rātou anō.
Mai i te 2028, me ako ngā ākonga Tau 11 katoa i:
- te English, Te Reo Rangatira rānei
- te Mathematics, te Pāngarau rānei
- te Science, te Pūtaiao rānei
Nā te whakatau kia herea ēnei kaupapa ako e mōhio ai ka nui atu ngā ākonga ka whakawhanake pūkenga i te whakaoti rapanga, te reo matatini raraunga, te whakaaro whai taunaki me ngā tukanga-whakatau. E tohu ana hoki i te ū ki te STEM me ngā huanga ōhanga mō ngā tau e haere ake nei mā ngā ākonga.
Ka mahi tahi Te Tāhuhu o te Mātauranga ki ngā kura auraki me ngā kura e hiahia ana i ētahi atu tautoko mō te Science, te Pūtaiao rānei ki te maha atu o ngā ākonga.
Kāore ngā kaupapa ako e whakaturea ana i ngā Tau 12 me te 13, engari me whakauru atu ngā ākonga ki ngā kaupapa ako e rima, kia kaua e iti ake.
Te aromatawai me te tohu kounga
Ka uru mai ki ia kaupapa ako ko ngā mahi akoranga me tētahi whakamātautau kotahi, ā, ko te nuinga o ngā ākonga e toru, e whā rānei ngā aromatawai mō ia kaupapa ako i ia tau.
Ka aromatawaitia ngā ākonga i tō rātou whai māramatanga mō te katoa o te kaupapa ako, tērā i tētahi kohinga paerewa kore whai pānga.
Ka rite ngā aromatawai puta i te motu, arā ko ngā ākonga kei te rite ngā kaupapa ako ka rite anō te aromatawai, hāunga kei hea rātou e kura ana.
Ka uru mai tētahi āwhata tohu kounga tohu-ono hou, mai te A+ ki te E. Me eke i ngā ākonga i te C, i runga ake rānei ki te puta rātou i tētahi kaupapa ako.
Te tautoko i ngā aratini maha
Ko te pūnaha tohu hou e aro ana ki te tautoko i ngā aratini mātauranga-matua kanorau, tae atu ki ngā akoranga matua, ngā whakangungu me ngā mahi.
Tāpiri atu ki ngā kaupapa e ārahitia ana e Te Tāhuhu o te Mātauranga, ka uru mai ngā kaupapa ako e ārahitia ana e te rāngai ahumahi ki te marautanga, i whakawhanaketia tahitia me ngā Poari Pūkenga Ahumahi. Ka whakakaha ake ēnei kaupapa ako i ngā hononga i waenga i ngā akoranga me ngā aramahi i ngā wāhanga pērā i ngā ratonga hanganui, te mātai pūhanga, te hauora me te hapori. Ka wātea ngā ākonga ki te whai i ngā akoranga mātauranga me ngā ahumahi i tētahi tohu kua whakatōpūtia kia kotahi.
Ngā whakaritenga whakawhiti
Ko ngā ākonga e tata ana te whakaoti i te NCEA ina tīmata ai te pūnaha hou, ka wātea rātou ki te whakaoti i ō rātou tohu NCEA i raro i ngā whakaritenga whakawhiti. Hei tauira, ko te ākonga e whai tonu ana i ngā tohu kounga ki te whakaoti i te Taumata 3 NCEA whai muri i te tīmatanga o te whakawhiti ka whakawhiwhia rātou ki ngā toenga tohu kounga kua tohua mō tētahi wā.
Ko ngā whakaritenga whakawhiti ka whai pānga anō ki te Tohu Tūāpapa mō ngā rāngai tuatahi o ngā ākonga, e tuku ana i a rātou kia eke ngā hiahia mā te aromatawai Tohu Tūāpapa, te aromatawai NCEA tautokorua rānei. Ka mārama te whakaatu o ngā tiwhikete i ngā taumata kua eke.
Ngā mahi ka whai mai
Ka haere anō ētahi atu mahi i tēnei tau ki te whakatau i ngā taipito whakahaere, tae atu ki te aromatawai anō, te whakatōpū tohu kounga, te whakarite whakawhiti me te arotake o Te Mana Tohu Mātauranga o Aotearoa i ngā herenga whakauru ki ngā Whare Wānanga.
Atu i konei me te 2028, ka hoahoatia, ka tautokotia ngā tumuaki, ngā kaiārahi me ngā kaiako e Te Tāhuhu o te Mātauranga, tae atu ki te Whatunga o te Tohunga, te Curriculum Advisory Service me tētahi marautanga ā-motu me te whakaaturanga ā-motu aromatawai mō ngā kaiārahi kura tuarua i te Pipiri.
Te wāwāhi wātaka whakatinanatanga
2026
- Tau hou | Tau 9 e wātea ana te marautanga
- Kua mana te marautanga kura tuarua
2027
- Tau hou | Tau 10 me whai marautanga
2028
- Tau hou | Tau 11 me whai marautanga
- Kua uru mai te Tohu Tūāpapa
- Kua whakakorea te NCEA Taumata 1
2029
- Tau hou | Tau 12 me whai marautanga
- Kua uru mai te NZCE
2030
- Tau hou | Tau 13 me whai marautanga
- Kua uru mai te NZACE
Ko te whai i tēnei tikanga kia tūāreretia i runga i te whakaaro kia ū ai ngā panonitanga o te marautanga me ngā tohu e hāngai ana, ka mutu, kia tino whakarite ngā kura, ngā kaiako me ngā ākonga i a rātou mō te whakawhiti.